Rafael Quintía gaña o premio de investigación Luis Cuadrado

O BAILE AGARRADO

No noso folclore galego existen unha serie de bailes que, a diferenza dos máis tradicionais como a xota ou a muiñeira, execútanse en parella e agarrados. Exemplos destes bailes, que denominamos bailes agarrados ou agarradiños, serían o Charrasquiño, o Esparaván, a Mazurca, a Muiñeira corrida, o Pasodobre, o Chiqui-chiqui, a Polca, a Rumba ou o Valse. Este tipo de ritmos son de orixe estranxeira e popularizáronse en Galicia a partir do século XIX. Uns eran de orixe europea, como o pasodobre, a polca, o valse ou a mazurca; outros de influenza americana, como a rumba, pero todos eles foron pronto asimilados e adaptados ó xeito do país ata tal punto que acabaron desprazando nas festas e romarías ós nosos bailes soltos, máis tradicionais. Bailes como o Esparaván ou o Charrasquiño, a muiñeira corrida ou o careado son adaptacións populares destes ritmos foráneos.

Os bailes agarrados requiren contacto físico na súa execución, polo que a súa introducción no noso folclore e posterior popularización supuxo un certo escándalo, sobre todo entre as autoridades eclesiásticas que vían neste tipo de bailes un atentado á moralidade e unha oportunidade para a lascivia e o pecado da carne. Nicolás Tenorio recolleu como a principios do século XX o clero negábase a confesa-los fregueses que bailaban o valse ou a polca, é dicir, os bailes agarradiños. Así o recolleu a copla popular:

Ai Carmiña, Carmela
non bailes o agarrado
que dixo o señor cura
que era moito pecado

Debido a estas dificultades que a moral imperante puña para poder bailar agarrados, a imaxinación e creatividade popular fixo que se inventasen unha serie de xogos e trucos que facilitasen ese ansiado contacto físico. Así, entre baile, xogo, achegamentos e chiscar de ollos a mocidade ía satisfacendo como podía o impulso natural e capeando as prohibicións enfermizas dun clero obsesionado coa idea do goce terreal.

Hoxe, paradoxos dos nosos tempos, tras anos intentando arrechegarmonos uns ós outros cando se ía ó baile, a xuventude volve ó baile solto. Os ritmos actuais non gustan do baile agarrado e, salvo neses momentos íntimos en que o pinchadisos —agora chamado DJ— puña unhas pezas lentas para que os mozos se xuntasen un pouquiño, é case imposible bailar pegado, por moito que Sergio Dalma cante sobre ás súa innegables bondades. Os tempos cambiaron moito e hoxe, grazas a Deus, xa non é necesario esperar as lentas para poder sentir un corpo morniño ó teu carón.

(Imaxe: “O agharradiño”, cadro do pintor Francisco Sutil)

O ATURUXO GALEGO

Dicía Varela Silvaral nun artigo publicado no Faro de Vigo aló polo ano 1882 e titulado “El aturuxu gallego”:

Aturuxar, que quiere decir gritar alegremente, viene de la voz aturuxo, grito de expansión y recocijo con que los aldeanos gallegos terminan sus cantares y ruadas del país.

No citado artigo —posiblemente un dos primeiros traballos publicados sobre o aturuxo— Varela Silvaral, nun estilo decimonónico e impregnado polo romanticismo da época, atribuía unha orixe céltica a tan característico berro.

A los brigantinos, pues, debemos la singular costumbre de orar e los solitarios lubres, y la de lanzar al aire el célebre aturuxo, peculiar y característicos hoy de nuestras montañas. A los celtas y a los galos; o mejor, a los galo-celtas, debemos asimismo la costumbre, que han sabido generalizar, de manifestar su alegría después de la oración, por medio de gritos particulares y prolongados, que la tradición nos ha legado con el nombre de aturutos o aturuxos, o, como si dijéramos, gritos alegres y espansivos del pacífico morados del país galaico.

Ben, o certo é que, como ocorre con moitas outras tradicións, non sabemos con exactitude a orixe deste costume. O que si sabemos é que certamente ven de moi antigo e que Galicia non é o único país onde a nosa música e as festas se acompañan de tan peculiar berro. Para algúns investigadores a orixe do aturuxo estaría nos berros de guerra que proferían os galaicos antes de entrar en combate. O texto do autor latino Silio Itálico sobre a I Guerra Púnica fálanos destes berros e cánticos proferidos polos galaicos mentres marcaban os seu paso co golpear dos seus escudos:

Fibrarum et pennae divinarumque sagaces
flammarum misit dives Callaecia pubem,
Barbara nunc patriis ululantem carmina linguis,
Nunc, pedis alterno percussa verbere terra,
Ad numerum resonas gaudentem plauder caetras.
Haec requies ludusque viris, ea sacra voluptas.
Silius Italicus

(A opulenta Callaecia enviou á xuventude experta en adiviña-las entrañas, os voos das aves e os divinos lóstregos, ás veces berrando bárbaros cantos na propia lingua, e ás veces danzando ata feri-la terra, aledándose ó golpea-las sonoras caeteras (escudos) a ritmo. Este descanso e este divertimento son un sacro pracer para os homes).

Outros antropólogos falan da posible función deste berro para espanta-los malos espíritos ou para atraer ó espírito da música no transcurso dunha celebración. Aínda hoxe para moitos pobos, como os bosquimáns, a música é sagrada e ten o seu propio espírito que é necesario invocar.

O aturuxo é un berro característico do folclore galego, que é emitido polo ben polo público ou polos músico no decurso dunha peza musical. É moi típico de seráns, romarías, foliadas, e de calquera tipo de xuntanza festiva cegando a converterse nun indicador do espírito festeiro dos presentes. O lexicógrafo Eladio Rodríguez, definiu o aturuxo como “grito gutural, expansivo, agudo, forte e prolongado, que os mozos das nosas aldeas lanzan cando regresan das romarías, cando andan de ruada ou de tuna, cando acompañan algunhas mozas, ou cando desexan facerse coñecer a distancia, das súas mozas ou dos seus rivais.” No Diccionario da Real Academia galega defíneo como un berro agudo, forte e prolongado que se emite en sinal de alegría, nas festas e foliadas ou mentres se realizan algúns labores agrícolas.

O aturuxo coñécese noutras zonas de Galicia como azuo, escutio, frixido, grixido, aturulo, ufido, ufo o agrúo. Son sinónimos de aturuxar: agruar, asuar, atontar, atruxar, aturular, aturutar, azuar, grixar, ufar, ou escutiar.

Vemos polo tanto que se trata dun berro que sae do máis fondo, longo, forte, e modulado ata que se acaba o ar dos pulmóns. Cara o final e cando se está acabando o ar adóitase entrecorta-lo berro para alongalo o máis posible, xa que canto máis longo e forte se faga máis espectacular é. O aturuxo é un berro cheo de enerxía e vitalidade case instintivo que se bota para amosar alegría, orgullo ou animar ós músicos e os bailadores cando se fai a festa. O aturuxo tamén se ten utilizado como sinal de chamada para a comunicación entre aldeas distantes, sobre todo na montaña onde a resonancia da voz é maior, dado que era doado identificar a quen lanzaba o berro. Os arrieiros utilizaron o aturuxo para se comunicar entre eles ou para escorrentar ós posibles salteadores que frecuentaba daquela os camiños..
Este tipo de berro tamén existe noutros lugares de España, sobre todo da cornixa cantábrica. Os vascos coñéceno como irrenzzi ou irrintzi; en Burgos chámanlle relincho; os asturianos, jujío, juje, ijujú, richido ou riflido; os galegos, aturuxo o atrujo; en Murcia, ajujú. Nas zona montañosa do norte, relinchiu, ijujú, gucín, chipilío, relinchar, jisquío ou jipío. Tamén nos outros países célticos como Irlanda, Escocia ou Bretaña francesa existen berros similares co aquel de amosar alegría ou dar azos os bailaríns e músicos. Non esquezamos tampouco o famoso berro do folclore mexicano, quen sabe si levado alá polos galegos emigrantes.

Petróglifos con lendas en San Martiño de Salcedo

Existen na parroquia de San Martiño de Salcedo (concello de Pontevedra) un conxunto de petróglifos —o catalogado como Grupo Nº 5 dos petróglifos de Outeiro da Mina— coñecidos como Pedra do Fundamento ou Pedra da Moura. Estas pedras gravadas teñen unha lenda de mouros asociada que poiden recoller dun veciño de Salcedo unha mañá que casualmente paseabamos polo lugar. A lenda recollida di así:
“A xente conta que na Pedra da Moura habitan dúas mouras moi fermosas que se convertían en serpes. Din que estas damas belidas gustaban de ir á festa, como o común dos mortais, e cando regresaban para o monte acompañadas dalgún mozo, pois a súa fermosura era engado para acompañantes, ó chegar un pouco antes da devandita pedra parábanse e non deixaban que os mozos as acompañaran máis aló. Un día un destes pretendentes non fixo caso e seguiunas ata a pedra e cal foi a súa sorpresa cando viu que as mouras que acompañara esa noite se transformaban en serpes arrepiantes e desaparecían na peneda. Tamén contan que outra vez unha destas mouras díxolle ó seu pretendente que era víctima dun feitizo e que debía axudala a romper co pesado encantamento. A moura díxolle ó rapaz que a seguise ata a pedra e que pasase o que pasase non se asustara. Así fixo o mozo, pero tan pronto chegaron á pedra, a moura transformouse en serpe e amosouse ante el con tal repugnante fasquía e un caravel nos beizos. O rapaz asustado saíu correndo sen cumpri-la súa promesa de axuda-la a se desencantar”.

Pero estes máxicos penoucos tamén gardan outra lenda. É a que fai referencia o conxunto rupestre de Regato do Buratos, en concreto sobre o grupo rupestre Nº 2 formado por unha grande lousa de granito a ras de chan con abundantes cazoletas aliñadas que se sitúa sobre a calzada dun antigo camiño Contan os veciños da zona que cando se ía co carro ó monte en busca de toxo, ó pasar por riba da pedra, sentían un estrondo tremendo baixo os seus pés, como se a pedra que pisaban estíbese oca por dentro. Este insólito fenómeno asociábase ó feito de que nese mesmo lugar se aparecesen as mouras, o que axudaba a reforza-la crenza de que se trataba dun lugar especial.

Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños

O proxecto para a creación do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños é unha iniciativa que apoian preto dunha vintena de colectivos socioculturais e veciñais de Pontevedra, Marín e Vilaboa, máis un grupo de arqueólogos que avalan a súa posta en marcha. É unha proposta que pretende pór en valor o importante e valioso patrimonio natural e arqueolóxico da zona.

Este espazo estaría situado no contorno do Couto do Pornedo e dos Sete Camiños, no monte comunal das parroquias de Lourizán e de Salcedo, no Concello de Pontevedra, e no de San Xulián de Marín de Arriba, no Concello de Marín. Así pois, este espazo está dividido entre dous concellos: Marín e Pontevedra; e tres parroquias: San Xulián, Lourizán e Salcedo. Pero hai que ter presente que conforma unha unidade natural.

Neste espazo, cunha área relativamente pequena, atopamos concentrados toda unha serie de xacementos arqueolóxicos e outros elementos que forman parte do noso patrimonio natural e cultural.

Dentro do patrimonio arqueolóxico cabe sinalar a presenza de varias mámoas e petróglifos.

En canto ás mámoas, trátase das dúas mámoas de Chan da Lagoa (GA 36038039, nº 1 e nº 2); e a mámoa do Catadoiro (GA 36038037); ás que se sumaba a mámoa de Louredo (GA 36038060), recentemente destruída. A estas hai que sumar outras posibles novas mámoas que estan sin catalogar, como o túmulo da Campana, que aparece mencionada no Estudo de Impacto Ambiental da Liña de Alta Tensión Lourizán – Cangas do 2003, así como unha nova mámoa que apareceu na Prospección de dita liña. Estes cinco xacementos poden considerarse un conxunto, pois son da mesma natureza, túmulos funerarios de época megalítica; e concéntranse nun área reducida (menos de dous km en liña). A súa vez, forman parte do conxunto máis amplio que constitúe o campo de mámoas de Domaio, que ten en Chan de Armada (Marín) e Chan de Arquiña (Moaña) os seus máis coñecidos expoñentes; xa que xeográficamente sitúanse nunha das estribacións desta serra.

Ademais disto, temos o Conxunto de gravados rupestres do Pornedo, no límite dos concellos de Marín e Pontevedra; o Petroglifo de Sete Camiños, e o Conxunto de gravados rupestres de Pinal do Caeiro, ambos en territorio marinense; e o Conxunto de gravados rupestres do Regato dos Buracos, na parroquia de Salcedo.

Tamén podemos mencionar o Abrigo Rochoso de Catadoiro, probablemente do Paleolítico, na parroquia de Lourizán.

A isto debemos engadir dentro deste espazo natural, diferentes formacións xeolóxicas de interese, así como dous miradoiros naturais privilexiados pola súa vista panorámica sobre a ría. Un é o de Pornedo e outro o Mirador Natural do Monte Catadoiro.

A zona do Monte do Pornedo e Os Sete Camiños constitúe un espazo privilexiado, de singular relevancia natural e patrimonial. Esta área, que forma parte da Serra de Domaio, está chamada a convertirse nunha zona de esparcimento dos Concellos de Pontevedra; Marín e Vilaboa, unha extensión natural do Parque da Lagoa de Castiñeiras, que pode chegar a ser un importante referente, que axude a enriquecer, fortalecer e diversificar a oferta cultural e turística da comarca. A proposta de creación do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños representa unha alternativa viable para convertelo nun referente identitario para a comunidade local ademais de constituír un recurso social e economicamente rendible; destacando a necesidade de conservar, estudar e difundir este espazo pola súa importancia patrimonial, polo valor didáctico e polo poder identitario das pegadas deixadas na paisaxe polos nosos devanceiros.

Comisión Técnica do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños
Paz Castro
Xornalista
Rafael Quintía
Economista e investigador do Grupo de Estudos Etnográficos Serpe Bichoca
Lukas Santiago
Realizador e Arqueólogo
David Suárez
Especialista en Multimedia

Máis información na web: http://www.espazosetecaminhos.tk/

Aquí tendes un pequeno video de presentación do proxecto de creación do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños.

UNHA OLLADA SURREALISTA Ó CAMIÑO PORTUGUÉS DE SANTIAGO

Neste ano 2010 celebramos un novo ano santo xacobeo. Agárdase a chegada de milleiros de peregrinos e de millóns de turistas. Os políticos, os medios de comunicación, as empresas de hostalería afánanse en promociona-lo inigualable evento: Agora é cando, Galicia é onde, di o slogan deseñado para a ocasión. Eu non podía ser menos, así que boteime ó Camiño, na súa versión portuguesa, para descubri-los seus encantos, que os hai, e para face-la miña particular auditoría. Anos atrás xa percorrera parte do Camiño francés —o orixinal camiño iniciática cara ó oeste, posteriormente cristianizado e reinventado baixo o culto xacobeo—, tamén percorrera parte da Vía da Prata e do camiño á Fisterra, verdadeiro final desta milenaria rota ó Cabo do Mundo, á Terra do Mortos. Así que, modestia aparte, teño certo coñecemento de causa para opinar sobre o que vin estes días no camiño portugués.

Hai, evidentemente, paisaxes fermosas, tramos que nos transportan a un pasado que xa non volverá, monumentos e edificación incribles, cruceiros, miliarios, mámoas, fontes, pontes antergas e historia, moita historia. Tan só hai que botar unha ollada ós centos de libros publicados, ós folletos turísticos ou ás moitas páxinas web e blogs particulares para achegármonos á fermosura desta rota. Pero, por desgraza, o que máis hai hoxe en día é asfalto, obras do Ave, polígonos industriais, coches, ruído, feísmo arquitectónico, irracionalidade urbanística, paisaxes naturais arrasadas, montes inzados de tarabelas e un senfín máis de atentados que desvirtúan e degradan a fermosura orixinal deste camiño de peregrinaxe. Por suposto, todo depende de cara onde apuntes co obxectivo da túa cámara, xa se sabe: non hai peor cego que aquel que non quere ver.

Apollinaire, pai do termo surrealismo escribiu no prefacio do drama As tetas de Tiresias (drama surrealista):

Cando o home quixo imita-la acción de andar, creou a roda, que non se parece a unha perna. Do mesmo xeito creou, inconscientemente, o surrealismo… Despois de todo, o escenario non se parece á vida que representa máis que unha roda a unha perna.

De igual xeito, engado eu, o actual Camiño Portugués de Santiago parécese a un antigo camiño iniciático e espiritual tanto como unha roda a unha perna. Non perderei tempo en argumentar esta afirmación pois, como os autores surrealistas, utilizarei as imaxes para expresar esas emocións que, dende un razoamento non lóxico —como o que segue o desenvolvemento do camiño— nos leve a descubri-la verdade.

Galicia é un país cunha alta compoñente surrealista, os galegos amámo-la ironía, e eu son un galego que vive en Galicia e ademais un pouco atravesado, así que imaxinen cara onde dirixín o meu obxectivo.

Pois si amigos, existen outros camiños pero están neste. Así que aquí lles deixo unha pequena viaxe fotográfica polo lado máis surrealista do Camiño portugués, unha paisaxe que non sae nos folletos turísticos pero que está aí á vista de todos, unha ollada retranqueira e galega, no único senso da palabra.

Comezamo-la nosa viaxe a Santiago de Compostela en Valença do Minho (Portugal). Pero onde está Santiago de Compostela? en Galiza, en Espanha, na Jacobsland, no país de Nunca Máis. Mal comezamos se non sabemos onde imos

Para non perderse no Camiño cómpre sempre segui-las frechas

De non atopa-las frechas cómpre prestar atención ós amilladoiros. Eles tamén marcan as rotas sagradas

Para saber cantos kilómetros percorremos e cantos nos quedan é bo botarlles unha ollada ós contadores

Aínda que se faga noite o señor sempre ilumina ó noso camiño

Sempre é bo lembrarse dos defuntos. Uns petos son de ánimas, outros animan a botar…

Guíate polo camiño que a Vía Lactea marca no ceo

Non te preocupes pola hospedaxe, Deus proveerá. Nunca faltará unha cama no camiño

Goza da paisaxe e dos entornos naturais

E goza tamén da fauna e das Aves que te atopes ó teu paso

Non esquéza-lo patrimonio arqueolóxico. Aprecia os tesouros dos depósitos de cerámica tipo Duralex que atopes no teu camiñar (Ollo ó dato: 3000 anos posteriores á cerámica do vaso campaniforme)

Ten sempre presenta que percorres un camiño de paz e fraternidade

Busca a armonía ó teu arredor e inspírate no equilibrio e boa integración dos elementos patromiais que vexas no teu camiñar

Por moi cansa que sexa a viaxe sempre hai un momento para o pracer

E para a oración

E non esquezas nunca que estás en Galicia, e Galicia is different!!

CONTINUARÁ…

AMIGO FÉLIX

O pasado 14 de marzo cumpríronse os 30 nos do falecemento de Félix Rodríguez de la Funte. Para os que éramos uns nenos aquel inverno do 1980 a morte do bo amigo Félix foi unha traxedia, un zoupada na nosa inxenua alma infantil. Coido que a morte de Félix e, anteriormente a morte do pallaso Fofó, foi para moitos nenos daquela época a primeira vez que se enfrontaban ó misterio incomprensible da morte. E iso que era un tempo onde a morte non era algo aséptico e tabú que cómpre ocultar á vista da xente, como ocorre agora. Lembro aquela mañá que recibín a noticia do seu accidente, lembro tamén as bagoas desconsoladas e a carta de despedida que lle escribín, posiblemente a primeira cousa que escribín na miña vida.

Para os que medramos aprendendo a ama-la natureza da man de Félix este 30 aniversario tráenos moitas lembranzas, fainos recordar aquelas noites en que toda a familia se reunía xunto ó televisor ó compás daquela marabillosa música telúrica para escoitar hipnotizados a voz de Félix, o atávico ouveo do lobo, para ver como o xabaril loitaba pola súa supervivencia, como as londras nadaban nuns ríos aínda libres de minicentrais, como unha aguia levaba voando nas súas zoupas un cervatiño facéndonos temer que si aquel ave era quen de levar un cervo tamén podía levarnos a un de nós de estar no lugar do pobre animal.

Eran outros tempos, hoxe sería impensable pór un programa como El hombre y la tierra na hora de máxima audiencia. Pero quizais o máis triste de todo é que hoxe sería impensable que millóns de persoas, de tódalas idades e clases sociais, decidisen pasa-lo seu tempo de lecer perante o televisor descubrindo os segredos da vida animal e aprendendo a coñecer e ama-la nosa terra como aconteceu neste país hai 30 anos. Hoxe as nosas inquedanzas culturais van por outros camiños máis retortos, máis dirixidas a coñece-los segredos da operación de ciruxía estética de Belén Esteban ou o inventario de noivos, amantes e noivas dalgún dos patéticos personaxes mediáticos do momento. Canto cambiamos….amigo Félix.

En todo iso faime pensar estas datas conmemorativas, e en todo o que perdemos, no pouco que aprendemos e no pouco que respectamos ó noso entorno e a nós mesmos. No pouco caso que lle fixemos á mensaxe do irrepetible Félix,ó seu traballo, ós libros que hoxe releo con nostalxia.

Hoxe, prefiro pensar que aqueles que decidiron non protexe-lo Courel, que os que queren facer do sagrado Monte Pindo unha canteira, da nosa costa unha urbanización para ricos, que aqueles que converteron tódalas montañas galegas en parques industrias inzados de tarabelas, que todos eses terroristas ambientais que venden o noso tesouro natural, o noso futuro, por catro pesos non escoitaron nunca a Félix Rodríguez de la Fuente, que eses mercaderes da destrucción non medraron coa banda sonora de El hombre y la tierra, que non son coma nós, que non son dos nosos, da confraría daqueles nenos que soñamos con salvar anancondas nos llanos venezolanos, con descubrir paisaxes inexploradas, con xogar con lobos, nadar con golfiños, e correr con cans de trineos nun mar xeado de Alaska.

O NOSO APOIO A PEPE EL FERREIRO

Vimos de contemplar recentemente a incompresible destitución de Pepe El Ferreiro como director do museo etnográfico de Grandas de Salime (Asturies), que el mesmo fundou a base de esforzo, traballo e cartos propios para goce de todos nós. Seica a voluntariosa e desinteresada obra deste home, o seu labor durante tantos anos traballando en prol da recuperación da cultura tradicional asturiana e os seu magnos coñecementos etnográficos xa non son de interese para o consorcio de xestión do museo ou para o fato de politicuchos de quenda. Tamén pode ser que as opinións dun home franco e libre lle molesten a algún, e xa se sabe cales son os métodos mafiosos e caciquís ós que nos teñen acostumados esta nova clase de neofascistas que tanto abundan hoxe en día no noso país, e neste caso non me refiro só a Galicia. O que fixeron con Pepe El Ferreiro non é un simple acto de inxustiza –concepto moral e ético que algúns non chegan a entender—, non é un problema que afecte só á cultura popular asturiana, é un atentado contra tódolos que amamos e loitamos por recuperar e conservar o tesouro etnográfico das nosas culturas tradicionais, da substancia esencial do noso ser como pobos. É un acto premeditado de etnocidio cultural contra tódolos que pensamos que un pobo sen coñecemento do seu pasado, sen cultura e sen orgullo de ser o que é, non ten futuro. Como vos digo, esta é unha noticia dobremente triste e dobremente frustrante. Primeiro, polo feito en si da vileza da destitución e, segundo, porque aqueles que víamos para a irmá Asturies como un modelo a seguir no traballo de recuperación, posta en valor e fomento do patrimonio cultural e natural vemos que tamén alí prende a semente da senrazón e da barbarie. E iso, compañeiros, é moi duro, moi duro…

Transcribimos a continuación a nota de prensa denunciando a destitución de Pepe, e dende aquí amosamos todo o noso apoio á súa persoa e ó seu traballo e esiximos a súa inmediata readmisión como director do museo etnográfico de Grandas de Salime. FORZA E ÁNIMO PEPE, ESTAMOS CONTIGO!!

Nota de Prensa. 31-1-2010

Ante la situación en la que se produjo el cese de José Naveria Escanlar “Pepe El Ferreiro” como director del Museo Etnográfico de Grandas de Salime, un grupo de Asociaciones crean la PLATARFORMA DE APOYO A PEPE EL FERREIRO. Integrada por 49 Asociaciones, entidades Culturales y Museos.
Reunidos en Grandas de Salime en Asamblea Asociativa acuerdan:

Mostrar públicamente su reconocimiento a la intachable labor humana de Pepe El Ferreiro al frente del Museo Etnográfico de Grandas de Salime, en la dignificación del medio rural y la cultura de los pueblos y la creación de tejido social en nuestra región.
Reprobar la decisión del Consorcio para la Gestión del Museo de Grandas del cese a D. José Naveiras Escanlar “Pepe el Ferreiro” como director del mismo.
Solicitar al Consorcio para la Gestión del Museo de Grandas de Salime la readmisión de Pepe en su cargo de director.
Así mismo acuerdan la estrategia a seguir para canalizar la inquietud de la sociedad civil y trasladarla a las entidades competentes.

Grandas de Salime, 31 de enero de 2010

Área de Comunicación
Plataforma de Apoyo a Pepe El Ferreiro

MOSTRA O TEU APOIO A PEPE EL FERREIRO:

http://apoyoapepe.blogspot.com

http://yoapoyoalferreiro.com

http://josenaveiras.blogspot.com/
apoyoapepe@gmail.com

PÁXINA DO MUSEO ETNOGRÁFICO FUNDADO POR PEPE EL FERREIRO:
http://www.museodegrandas.com/

AS MONTAÑAS SAGRADAS

Galicia é unha terra xenerosa en montañas sagradas, en montes máxicos, en lugares onde se produce a comuñón entre o mundo físico e o mundo espiritual, entre o real e o irreal, entre o noso mundo e o Máis Alá. Son xeografías especiais que atesouran a nosa riqueza material e inmaterial, lugares dotados dun valor simbólico que os fai transcender do seu simple carácter paisaxístico.

Enrique Couceiro cita a Gow cando afirma que os vellos, ó relacionar detalles ou acontecementos con lugares particulares nas narrativas que transmiten ós parentes máis novos, permiten que a paisaxe involucre máis adiante tales relacións, e teñan un papel decisivo na creación de identidades, grazas a esa implicación mutua de parentesco e terras. Por iso, sinala a antropóloga Margaret Rodman, os lugares —e aínda máis as paisaxes— son multivocais coma os símbolos, no senso de que significan cousas diferentes para persoas diferentes ou en diferentes situacións. Di Enrique Couceiro que a paisaxe tradicional, fundamentalmente o montesío, era movida a atesourar e expresar plantexamentos sobre o ben e o mal, sobre a cosmoxénese, as xerarquías sociais, os valores, as virtudes e as debilidades prototípicas do home, e tamén é expresión dos arcaicos e decisivos cambios acontecidos no proceso histórico dende a perspectiva local. As xentes das aldeas da montaña lograron imaxinar —ou ver— dende a vivida experiencia do sensorial, da plena inmersión corporal participativa, o sorprendente releve multidimensional.

Estas tradicións orais referidas á paisaxe montesía non se limitan so ós prodixios e ás obras dos mouros e das mouras, senón que tamén transmiten relatos acerca de santos e santas cuxas capelas érguense no alto dos montes, converténdose en focos de ascensión e romaxe. Feito, este, que incide, ou engade, un matiz de sacralidade a estas elevacións orográficas, e así, os santos, compartirán a mesma localización na esfera do mistérico, o numinoso e o prodixioso que posúen os outros seres míticos da montaña, a mourería. Deste xeito, as narrativas tradicionais perfilan o monte como un espazo marcadamente distinto, poboado por mouros, santos, seres míticos e animais salvaxes, pero non polos humanos. Son narrativas que emprazan nas alturas o remoto pasado.

Posiblemente, o que vimos de dicir, estea relacionado co carácter sagrado que tiveron estas montañas no noso pasado. Lugares de difícil acceso, agrestes, duros, montañas castigadas polos ventos, as chuvias e as neves, que parecían orixinadas polas forzas que habitaban estes cumios. Lugares misteriosos que foron, e aínda son, chan sacro, morada dos antigos deuses.

Desgrazadamente, cada vez é menos a xente nova que coñece estas narracións asociadas á paisaxe, xa polo despoboamento dos núcleos rurais da montaña, xa pola perda da relevancia cultural das súas referencias e mensaxes, co que día a día a montaña vai perdendo o seu carácter de espazo máxico e mítico para converterse nun simple espazo forestal sen máis.

CORNOS, CAIROS, PEZUÑOS E OUTROS AMULETOS DE ORIXE ANIMAL

TÍTULO: Cornos, cairos, pezuños e outros amuletos de orixe animal.
AUTOR: Rafael Quintía Pereira.
Grupo de Estudos Etnográficos Serpe Bichoca.
Revista electrónica Galicia Encantada, ano 2010.
ISSN 1887-2859
__________
Resume:
Terceira entrega da serie da autoría deste especialistas sobre o uso, aplicacións e rituais asociados aos amuletos de orixe animal.
__________
Véxase texto completo na ligazón que se adxunta:

http://www.galiciaencantada.com/archivos/docs/1662_QUINTÍA_Cornos_cairos…_outros_%20amuletos_orixe_%20animal.pdf