OS ENIGMÁTICOS GRAVADOS DE VILASOUTO

Hai cousa dun par de anos, cando teimabamos por saca-lo primeiro número da renovada revista Fol de Veleno, o amigo Pablo Novoa, veterano investigador do arte rupestre, mandoume un artigo escrito por el sobre uns estraños gravados que atopara no encoro de Vilasouto.

A verdade é que o que amosaban as fotos do artigo era algo novidoso e raro, moi raro. Uns gravados dificilmente encuadrables na tipoloxía dos petróglifos que hoxe coñecemos en Galicia.

A nova do achádego destas gravuras publicouse en Fol de Veleno. Revista de Etnografía e Historia de Galiza e noutras publicacións de ámbito nacional, mais parece que non tivo moito eco a noticia. Xa se sabe, este tipo de cousas que se saen do comunmente coñecido ou que poden altera-lo paradigma imperante en cada época adoitan ser omitidas, no mellor dos casos.

Neste tempo Pablo, que como bo investigador é teimudo e incansable, mantívome ó corrente das súas pescudas e así puiden saber que tiña atopado gravados similares en lugares tan dispares como Málaga, Astorga ou Canarias. O que non facía máis que complica-lo asunto.

Gravados atopados por Pablo Novoa en Astorga. Foto de P. Novoa

Gravados atopados por Pablo Novoa en Jaén. Foto de P. Novoa

Gravados atopados por Pablo Novoa en Málaga. Foto de P. Novoa

A propósito, quero aproveita-la ocasión para lembrar que Pablo Novoa foi quen descubriu, ademais de centos de petróglifos galegos, o hoxe famoso gravado do barco de Oia aínda que, como é habitual neste país, poucas veces se lle cite ou se lle recoñeza ó seu descubrimento.

Volvendo ó asunto que nos ocupa, a semana pasada caeu nas miñas mans o libro “El testamento oculto. El descubrimiento del origen de la escritura hallada en Málaga” no que o arqueólogo Juan Manuel Muñoz Gambero fai un estudo pormenorizado dunhas inscricións atopadas en Málaga e que coinciden co descuberto por Novoa en Vilasouto. A revolucionaria proposta de Muñoz Gambero hipótese que tamén defende Novoa, é que estes estraños signos e gravuras corresponden a unha protoescritura.

Xa me dirán o que iso podería supor. Se ben é certo que hai historiadores, como por exemplo Ana Mª Vázquez de Hoys, que defenden a existencia na Península Ibérica dunha protoescritura xa en época megalítica (5.000-4.000 a.C.), o dogma establecido di que a escritura chegou a estas terras da man dos fenicios. Outros instigadores van incluso máis alá. O arqueosemiólogo Marco Merlini, a raíz dos estudos da coñecida como Danubio Script retrasa a orixe da escritura ó neolítico europeo (7.000 a.C.) o que significa que a escrita aparecería en Europa cando menos 1.000 anos antes que no Próximo Oriente e Exipto.

Esta fin de semana, aproveitando a tremenda seca que estamos a sufrir, tiven a oportunidade de achegarme con Pablo Novoa e David Outeiro ó encoro de Vilasouto e alí poder estudar in situ os enigmáticos gravados. Polo que puidemos prospectar e polo que estudou Pablo, os gravados aparecen localizados só en tres puntos de toda a contorna do encoro, pero é nun dos lugares onde son máis abundantes e visibles, precisamente na zona onde se atopa un penedo con petróglifos cruciformes, coviñas e un peculiar antropomorfo.


Antropomorfo

Petróglifos cruciformes, coviñas e a firma de dous primates chamados Alex e Judit

En varios afloramentos rochosos, algúns dos cales fican cubertos polas augas cando o embalse vai máis cheo, podemos distinguir claramente o que parecen caóticas gravuras lineais que se entrecruzan unhas con outras producindo, ás veces, deseños que poden facer voar a imaxinación. Unhas liñas teñen un suco máis profundo e ancho, outras son finos deseños rectilíneos que arremedan a orde dunha estraña escritura.

Tras revisar, fotografar e estuda-las marcas que aparecen nestes afloramentos de xisto son moitas as preguntas que xorden pero tamén algunha certeza.

No tocante ás preguntas que nos podemos facer as principais serían:

1.Estamos ante gravados froito da acción antrópica, é dicir, de factura humana, ou son froito da natureza?
2.Se son feitos polo home, nacen dunha acción simbólica premeditada ou son o resultado accidental dalgún labor agrario ou industrial (por pór un par de posibles orixes)?
3.Cal é a antigüidade destas gravuras?
4.Que significado teñen?

Sen lugar a dúbidas de todas estas preguntas a máis difícil de responder é a última. Pero vaiamos por orde.

Cal é a orixe dos gravados? Despois de revisalos a conciencia non me cabe dúbida da orixe humana destes deseños. Na miña humilde opinión é imposible que a erosión dos meteoros, o desgaste da auga ou a fricción con outras pedras fixera semellantes deseños. O número deles, a súa perfección lineal, a súas orientacións, coincidencias de deseños e a súa selectiva disposición sobre determinados penedos —non aparecendo en rochas similares anexas ás gravadas— fai pensar non só nunha orixe antrópica senón tamén premeditada, nun deseño pensado, planificado e conscientemente elaborado. Polo tanto eu desboto a opción da orixe natural e da súa orixe antrópica casual froito de labores, por exemplo, agrarias.

En canto á súa datación, non me sinto capacitado para abordar ese tema pero si podo dicir que, segundo me confirmou Pablo Novoa, dous xeólogos que estudaron as gravuras aseguran que teñen miles de anos. Sei que o dato non achega moita información, pois non é o mesmo que teñan 15.000 anos que 3.000, pero o que si significa é que, cando menos, teñen dous mil anos, o que nos pon, como mínimo, a finais da Idade do Ferro.

Agora ven a pregunta máis complicada. Que significado teñen? Xa comentei que Pablo avoga pola hipótese dunha protoescritura, se ben para sustentalo habería que identificar grafías concretas, secuencias e significados, un traballo aínda pendente pero que Novoa está disposto a abordar.

Eu, sen desbotar calquera hipótese, inclínome por pensar que estes gravados corresponden a algún tipo de expresión artística abstracta do arte rupestre totalmente diferente á arte atlántica do Bronce. Falamos dalgo máis basto, posiblemente máis primitivo —no senso de antigo—, menos elaborado, cunha plástica menos doce, máis abstracto e caótico que os tradicionais deseños de cazoletas, coviñas, círculos concéntricos e cérvidos que acostumamos a ver nos conxuntos rupestres galegos. Uns deseños lineais que me recordan a algúns dos que aparecen na arte parietal das covas do paleolítico cantábrico e, sobre todo, ós que podemos atopar nos abrigos e covas do Macizo de Fontainebleu, en Francia, onde podemos observar, á parte de coviñas e reticulares, infinidade de deseños lineais, uns en secuencias paralelas e outros entrecruzados, tal e como aparecen en Vilasouto.



Gravados rupestres nos abrigos do Macizo de Fontainebleau. Francia. Imaxes propiedade de GERSAR (Groupe d´Etudes, de Recherches et de Sauvegarde de l´Art Rupestre).

Xa digo que o que temos ante nós é algo desconcertante e, por iso, apaixonante. Pouco máis podo dicir, salvo que cómpre un estudo serio e en profundidade pois podemos estar ante un novo estilo dentro do mundo rupestre que faga revisar algúns dos noso paradigmas actuais e iso, cando menos, sempre é bo.

Pero pode ser tamén que nos atopemos ante algo aínda máis revolucionario e desestabilizador, algo como o que intúe Novoa…unha protoescritura anterior á fenicia e, quen sabe, se a outras máis antigas.

Só o tempo e unha análise científica dos conxunto rupestres, libre de prexuízos e a conciencia poderá achegar algo de luz sobre o que hoxe en día é un enigma máis da nosa cultura: os misteriosos e desconcertantes gravados de Vilaosuto.

Tódalas imaxes son propiedade do autor, agás aquelas nas que se especifica unha fonte distinta.

Advertisements

2 Respostas

  1. Aporto algunos grabados similares, por ejempo estos de la provincia de Cáceres:

    Cuidado tambien con algunos que pudieran ser fruto de maquinarias o arados (dependerá del lugar si es o ha sido apto para la agricultura), sobre todo los que se encuentren en la horizontal del suelo.

    Un saludo.

    • Gracias Antonio por los grabados que aportas. Son muy similares a los de Vilasouto. Por supuesto que hay que tener cuidado con las marcas de arado, pues se podrían confundir con grabados y es un tema que ya barajé, pero cuando uno ve los grabados de Vilasouto en el propio lugar y no en foto la cosa cambia mucho. La zona donde están no me parece que haya sido terreno agrario. A parte de la pendiente (que no sería excluyente de actividad agraria) la zona era un souto de castiñeiros, de hecho aun se ven sus restos bajo las aguas. Las direcciones de los grabados y el tipo de surco no concuerdan con lo que haría un arado, o al menos esa es mi impresión y, ademáis, si fuesen marcas fruto de las labores del campo lo lógico es que las otras rocas anexas también estuviesen marcadas y eso no ocurre.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: