O MISTERIO DOS CRANIOS DE SAN XOÁN DOS VAOS

Fará por estas datas un ano que andaba eu pola Fonsagrada e arredores descubrindo algún dos moitos tesouros etnográficos que garda este microcosmos da nosa terra cando o amigo David Outeiro—o meu guía aborixe nesta aventura— me descubriu un lugar único e enigmático. Refírome á igrexa de San Xoán dos Vaos, xa na Ribeira de Piquín.

San Xoán dos Vaos é unha pequena aldea situada no fondo dun canón e cabaleirada nunha encosta rochosa rodeada dunha frondosa fraga, desas que aínda sobreviven no interior do país. Pero o que fai interesante esta pequena aldea, a parte da fabulosa paisaxe, é que esta colorida e fermosa igrexa rural agocha un segredo: o misterios dos cinco cranios de San Xoán dos Vaos.

Cinco caveiras humanas incrustadas na parede do pórtico da igrexa, sobre a ventá da esquerda que dá ó nacente, cinco misteriosos rostros descarnados que miran cara á porta do templo como vixiantes a quen entra ou quen sae. Non se sabe moi ven como chegaron eses cranios alí, nin de quen eran. Algúns veciños da zona, segundo me contou David, din que as cinco caveiras pertencían ós membros dunha familia. Seica un día ían todos xuntos dispostos a cruza-lo río e a forte corrente levounos arrastro facendo que pereceran afogados. A raíz do accidente, a xente da aldea decidiu pó-los cinco cranios na parede da igrexa.

Se esta é a verdadeira orixe deses cranios é algo que non podo asegurar, pois pola zona tamén circulan outras versións como que o cranio de arriba pertencía o primeiro cura do lugar, pero o ds familia afogada non deixa de ser unha boa historia.

Non vou falar agora do valor simbólico das cabezas cortadas, tema que daría para máis dunha tese e do que xa falei aquí cando relacionaba a haxiografía da Santa Mariña co significado das cabezas cortadas no mundo celta. (Véxase: https://asombradebouzapanda.wordpress.com/2011/12/26/a-santa-marina-e-as-cabezas-decapitadas-do-mundo-celta/) Pero si quero lembra-la idea de que estas cabezas decapitadas tiñan un significado máxico na tradición celta, pois nela residía a vida e a alma. Podían incluso te-la capacidade de seguir con vida e de falar unha vez morto o seu dono ou mesmo de facer profecías. Existe, así mesmo, unha relación entre as cabezas decapitadas e os mananciais, pois estas adquirían aínda máis poderes se se colocaban nunha fonte sagrada. Debido a este significativo valor das cabezas era práctica habitual na guerra secciona-las cabezas dos inimigos xa que coa posesión da cabeza obtíñase parte da forza do inimigo caído, ademais de supor un xeito de vinganza pois atentaba contra a idea da integridade humana, fundamental na orde de crenzas espirituais dos celtas. A posesión das cabezas dos inimigos asemade supuña un elemento de prestixio e de lembranza das fazañas do guerreiro, feito fundamental neste tipo de sociedades e, por último, a cabeza tamén constituía un elemento protector, unha especie de amuleto fronte ó mal.

É posible que eses cranios dos Vaos fosen postos alí para lembrárno-la fraxilidade da vida e a idea de que a morte sempre está presente, e tarde ou cedo acabaremos todos pasando por tal transo, polo que cómpre ser bo cristián. Iso explicaría a súa localización na entrada do templo, para ser vistas sempre que se entra e, sobre todo, cando se sae, facendo presente cada día perante o fregués esa idea da morte. É esa mesma idea e lóxica a que fixo que moitas capelas e igrexas de España e de Portugal se encheran de ósos en tempos da grande peste e fosen macabramente decoradas cos restos de milleiros de mortos, avisando ó mortal pecador de que a morte a todos alcanza e de que “como me ves te verás”. Seica, ata o último cuarto do século pasado, na igrexa dos Vaos tamén se puña un cranio sobre unha mesa situada no centro da nave maior durante a novena de Defuntos, indubidablemente con eses significado conmemorador.

Pero tamén é posible que esas caveiras teñan un valor apotropaico, como amuleto protector, de igual xeito que decoraban os dinteis das portas do templo galo de Roquepertuse. Quen sabe, ás veces as pervivencias culturais son máis reais do que podamos pensar.

Pórtico de Roquepertuse. Museo Borély Marseille. (Fonte: http://artprehistoire.skyrock.com)

Ou simplemente poden ser esa lembranza dalgún suceso acontecido na aldea que marcou o seu tempo ata o punto de ser rememorado colocando os cranios no edificio máis senlleiro da aldea. Quen sabe cal será a posible orixe, é aí o misterio e a maxia do lugar. Uns cranios branqueados polo tempo que nos fan especular e bota-la menta a voar

Sexa como fose, e sexa cal sexa o motivo de que hoxe estean alí, a súa existencia non é algo habitual na nosa xeografía. A súa presenza inquietante e hierática, fonda mirada sen luz fainos te-la sensación de que entramos nun templo pagán mais que na casa do deus cristián, evocan a un tempo pasado, escuro e xa case esquecido. Cando un se detén fronte a elas, perfectamente situadas nunha xeométrica orde que non chegamos a entender, vixiantes alí arriba dende a súa tumba eterna na parede caleada da igrexa, é imposible non lembrarse deses templos celtas de Entremont e Roquepertuse e o seu culto ás cabezas, aínda que isto poida non ter nada que ver coa verdadeira orixe das nosas cinco caveiras. Pero eses cinco cranios aliñados sobre a cruz conéctannos cun arquetipo universal, e cun misterio aínda máis fondo que as súas órbitas baleiras, conéctannos co misterio da vida e da morte, co misterio do poder da mirada e cos milagres das cabezas cortadas, e só por iso xa merece a pena facerlles unha visita.

Así que quedan, pois, todos vostedes convidados a desvela-lo misterio dos cinco cranios da igrexa de San Xoán dos Vaos, pola nosa banda seguiremos indagando para contárllelo…se antes non falan elas


Cemiterio de Taramundi

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: