Monthly Archives: Novembro 2012

FALANDO DO SANTUARIO DA NOSA SEÑORA DA LANZADA NO PROGRAMA VERÁN, VERÁN

Entrevista realizada no programa Verán, Verán de Canal Rías Baixas con motivo da publicación do seu libro “A Nosa Señora da Lanzada. Estudio antropológico de un santuario costero”.  Data:19/08/2011

Advertisements

BUDISMO EN SOUTOMERILLE OU NEOSINCRETISMO Á GALEGA

Hai un tempo, nunha visita ó concello lugués de Castroverde co amigo David Outeiro, tiven a oportunidade de achegarme á igrexa de San Salvador de Soutomerille. O templo é unha desas xoias rurais do noso arte sacro que, malia estar ó pé do Camiño Primitivo de Santiago, non lle serviu para salvarse do abandono, o espolio e o desleixe absoluto por parte das autoridades eclesiais e das administracións públicas que deben velar pola conservación do noso patrimonio. Nada novo que non se saiba ou que sorprenda, por outra banda.

 

O templo é de orixe prerrománico, de estilo suevo ou visigótico e cunha fachada renacentista froito das reformas do 1619. No seu interior aínda se intúe a fermosura do seu altar de pedra policromada. Na parte posterior destaca unha fermosa ventá con castro aspilleiras en forma de arcos de ferradura.

 

Pasada a vella igrexa e transitando por unha fermosa corredoira inmersa nun souto de castiñeiros —algún de case 400 anos— chegamos ó cemiterio de Soutomerille. Unha desas cousas insólitas dun país insólito como o noso.

O cemiterio de Soutomerille é un dos máis pequenos de Galicia e apenas alberga dous ou tres panteóns de nichos. As súas pedras, cubertas polo brión, o seu emprazamento ó abrigo da espesura do bosque e o seu diminuto tamaño fan del un auténtico tesouro etnográfico digno de coñecerse.

 

Quen queira camiñar un pouco máis e facer algo de perna pode subir ata a croa do castro de Soutomerille. Alí poderá sentar nos asentos dos mouros e gozar das visita da fermosa paisaxe lucense. Tamén poderá observar a magnitude dos fosos e parapetos desta auténtica fortaleza castrexa.

 

Pero volvamos á igrexa de Soutomerille. Alí, fronte a fachada do templo puiden descubrir con sorpresa un novo elemento relixioso que non tiña observado ata entón en ningún santuario ou igrexa galega, e coñezo unhas cantas. Non me refiro a unha estraña imaxe nin a un insólito exvoto deses que tanto abundan nos nosos santuarios… ou si. Alí, fronte á fachada renacentista da igrexa, penduradas dun castiñeiro  e a carón do primitivo Camiño de Santiago ondeaban ó vento unha restra de bandeiras tibetanas de oración. Así como lles digo.

Bandeiras tibetanas de oración, “Lung ta”. As cores representan os cinco elementos: Azul (simbolizando o ceo), Branco (simbolizando auga), Vermello (simbolizando lume), Verde (simbolizando o ar) e Amarelo (simbolizando a terra)

Descoñezo se foi ofrecemento dalgún peregrino budista ou como chegaron alí, pero alí estaban e, á verdade, é que non desentoaban moito. No fondo, que mellor lugar para deixalas que a carón dunha vella igrexa, á sombra da croa do castro dos mouros e ós pes dun milenario camiño de peregrinación? O caso e que ver esas bandeiras tibetanas de oración fíxome reflexionar sobre o tema do sincretismo relixioso, e ese pensamentos son os que hoxe comparto con vostedes.

 

O tema do sincretismo relixioso dos galegos é de abondo coñecido. A nosa teima por manter vellos ritos, costumes e crenzas xa foi quebra cabezas, aló polo século VI,  para o mesmísimo Martiño de Dumio que vía como aqueles rústicos galegos teimaban por mante-las vellas crenzas fronte a incipiente relixión cristiá. A quen lle interese o asunto recoméndolle le-la obra De Correctione Rusticorum, escrita polo de Dumio para meter en cintura ós seus paisanos.  A cousa non acabou aí, os anos e os séculos seguían pasando e os galegos aínda conservaban —e conservamos— xeitos e maneiras de tempos pagáns. A Igrexa fixo o seu labor evanxelizador, ás veces polas bravas, mediante persecución, prohibición e destrución de antigos lugares de culto; e outras —dun xeito máis intelixente e efectivo—  polo sendeiro da man esquerda, asimilando, transformando e disfrazando os vellos cultos cos roupaxes da relixión do Crucificado.

 

Deste xeito, e a raíz daquel proceso de mestizaxe relixiosa, os galegos practicamos un cristianismo ó noso xeito e, de igual maneira que adaptamos unha rumba ós nosos ritmos, adaptamos unha relixión de orixe semítico ó noso xeito atlántico de ve-la vida.   Así que, neste terra a Virxe convive e se mestura coas mouras, as ermidas fanse sobre cons sagrados, os santos curan as doenzas en fontes de augas milagreiras,  a xente peregrina a santuarios cristiáns para dar voltas ó redor dunha capela, para tirar pedras nun tellado ou nunha xanela, para pasar por baixo dun pelouro, para deitarse nunha pía, lavarse nun sartego de pedra, bañarse no mar bravo ou pasear metido nun cadaleito. Todo un mostrario de peculiares prácticas relixiosas perfectamente integradas na doutrina galaica do Evanxeo e na mentalidade do noso pobo e dos nosos cregos…a deus grazas.

 

Así son as cousa dende hai xa uns séculos. Agora, coa globalización chegan novas correntes relixiosas, novas doutrinas, novos credos e novos profetas. A emigración ven cunha maleta chea de esperanzas e soños de mellora pero tamén co seu equipaxe místico e relixioso. Os suramericanos traen consigo os seus deuses e santos sincréticos, as súas crenzas precolombinas e o seu universo afrocaribeño. Os africanos fan o seu achegando os seus credos, dende o Islam ata o animismo, non hai senegalés musulmán que se prece que non leve como amuleto un gri-gri animista. O asiáticos veñen da man do induísmo, do taoísmo, do budismo  e doutras milenarias relixións.

 

Pero os galegos, malia estes novos aires e ó rexurdimento do neopaganismo e outras correntes da New Age, seguimos ancorados nas nosas tradicionais crenzas cristiano-galaicas, por agora, cando menos. Por que no fondo sabemos que esas vellas crenzas, eses repetidos ritos e prácticas son as de toda a vida e as de tódolos homes que buscaron na relixión, nos deuses e nos ritos a resposta ás preguntas, ós anhelos e ós temores que, dende a noite das cavernas, nos agardan agochados trala espesura do bosque cando cada día o Sol vai morrer ó mar e se abre o mundo das tebras e da dama da noite, o mundo no que sen deuses a quen rezar e pedir, e un lume para nos quentar e protexer non seríamos máis que uns primates perdidos no cosmos dos nosos medos. Non sei se os deuses crearon ós homes pero do que non me cabe dúbida é que os homes crearon ós deuses e, como dicimos os galegos, por algo sería. Así que máis vale ter santiños, virxes, penedos sagrados, fontes milagreiras, almiñas que velan por nós e santuarios, aínda que sexan con bandeiras de oración  tibetanas, porque cos tempos que corren vai se-la única Seguridade Social que nos deixen.

FALAMOS DE MOUROS E MOURAS NO FARO DE VIGO

Pincha na imaxe para ampliala e le-lo texto completo.

 

AS MOURAS DO OUTEIRO DAS MOURAS

Déixovos aquí un video que puxen nas “V Xornadas de literatura de tradición oral” celebradas en Lugo o pasado 26 e 27 de outubro. As lendas de mouros e mouras contadas polo seus verdadeiros valedores: o pobo. Neste caso falan os veciños da parroquia de San Martiño de Salcedo.

Lendas de mouras asociadas ós petróglifos do Outeiro das Mouras. Parroquia de San Martiño de Salcedo, Concello de Pontevedra. Galicia. Fragmento do documental “Comuneiros. Cen anos de vida e loita no monte de Salcedo”.

AS RELIQUIAS DO PRESTIGE

Hoxe non falarei de etnografía, nin de mitoloxía, nin de lugares fascinantes do noso patrimonio, hoxe toca falar de historia de Galicia, da recente pero historia ó fin e ó cabo. Neste día 13 de novembro  cúmprense  dez anos da catástrofe do Prestige así que, como lembranza daqueles tempos de horror e tristura, desenterrei as miñas reliquias persoais para que nunca esquezámo-lo que sucedeu hai xa unha década, aínda que semella que foi onte pois as feridas sempre tardan moito en cicatrizar. Así que, con motivo da triste efeméride  saquei do fallado a caixa cos xornais daqueles negros días, o meu traxe de augas, as miñas botas aínda manchadas de chapapote, as gafas,  un par de luvas limpas, a máscara cutre que nos daban, o meu mono branco de reposto aínda sen estrear e unhas pedras traídas de recordo das praias de Lira.

 

Xa se ten falado de abondo sobre o tema, así que non vou engadir nada máis agás unha reflexión persoal de alguén que como galego sufriu a dor de ve-lo seu mar e a súa costa baixo un manto negro de morte e destrución, de alguén que aínda ten, e terá por sempre, gravado no seu nariz o cheiro penetrante e denso daquel chapapote inmundo, de alguén que non recibiu subvención nin compensación económica algunha, pois se entende que se non traballas no mar non tes ningún prexuízo nin sofres dano ningún  por moito que arrasen o teu país, a túa paisaxe e o teu hábitat natural, de alguén que estaba enterrado ata a cintura en chapapote mentes outros negaban a realidade. Así que aí vai a miña reflexión.

 

Eu nin esquezo nin perdoo, iso déixollo para os bos samaritanos, pero si podo entender e aceptar algunhas cousas. Podo entender que se sexa un inepto e non se saiba manexar unha situación de emerxencia, podo incluso aceptalo pois o pobo é quen escolle a quen lle goberna, así que hai que apandar co que un elixe. Podo asumir que se outros estivesen ó mando nese momento tería acontecido algo semellante, pois non foi a primeira vez que pasou nin será a última, coñecendo o percal dos que teñen que facer algo para que iso non volva acontecer. Podo desculpar —como moita xenerosidade— que transcorrida unha semana da catástrofe mentres eu estaba baixo a chuvia e de xeonllos na area retirando coas mans galletas de fuel da praia de Carnota o exército estivese acantonado nos cuarteis ou tranquilamente repartindo botellíns de auga no pavillón de deportes de Carnota. Podo, incluso, criticar que algúns intentaran tirar rédito político da catástrofe, cousa que sempre se fai por parte de tódolos partidos que andan neste xogo de trileiros, é algo que xa forma parte das regras deste xogo sucio que é a política práctica. Agora, o que non podo entender, nin xustificar, nin perdoar, nin esquecer é a mentira, o engano feito intencionadamente e coñecendo a realidade. O intento de manipular e enganar ó pobo é para min o maior delito que pode cometer un representante público, algo que merecería unha pena de cárcere pero, claro, si se fai iso teríamos a moitos políticos na cadea, pois a mentira e o engano van no oficio, e isto non é demagoxia senón coñecemento de causa.

Daqueles meses de horror e de dor a min quedáronme gravadas dúas declaracións nas que dun xeito indecente se tratou de enganar e mentir á xente. A primeira fíxoa o Sr. Mariano Raxoi cando dixo que o fuel estaba a 10 ou 12 millas da costa. Eu estaba escoitando pola radio do coche esas declaracións en directo mentres vía o chapapote chegar ás praias de San Vicente do Mar, no Grove. Como comprenderán a carraxe foi indescritible. Así que dende aquel día non me creo nada do que diga ese individuo que hoxe é presidente. A segunda declaración realizouna á cadea Cope o por entón ministro de Defensa Federico Trillo trala visita realizada o luns 23 de decembro ás praias de Lira (Carnota, A Coruña) e foi a famosa:

 “Una primera impresión de la situación allí es bastante positiva, ya que puedo decir que no hay playas manchadas de chapapote [..] Esto dice mucho del buen trabajo que se está haciendo hasta ahora y empieza a crear una esperanza para el futuro. Las playas estaban limpias y esplendorosas, la visión era magnífica. […] No es el apocalipsis que se nos ha descrito durante estos días. “

 Claro, o problema xurde cando un escoita isto e sabe que ese día de decembro  no que Trillo visitou as praias de Lira o que aquí escribe, casualmente,  estaba nesas mesmas praias enterrado ata a cintura naquela noxenta pasta negra. E cando digo ata a cintura non é unha metáfora senón a crúa realidade, unhas praias e rochas totalmente cubertas dunha capa de chapapote que no lugar máis “limpo” chegaban ós xeonllos. Poden imaxina-lo que sentín eu e os centos de voluntarios que alí estivemos, odio é pouco, noxo, asco, rabia contida porque senón é delito. E así foi como Trillo acadou, na miña clasificación particular de catadura ética e moral, a categoría de refugallo nauseabundo, de ser inmundo e rastreiro que desprestixia e lixa o xénero humano.

 

E isto non é unha opinión política, non falo diso, nin sequera estou a falar da xestión do accidente, estou a constatar unha verdade obxectiva na que dous políticos mentiron e enganaron sabendo perfectamente que o que dicían era mentira, e a min iso si que non se me esquece porque eu non o lin nos xornais, nin o escoitei na radio, nin mo explicaron nunha televisión manipulada,   a min ninguén mo contou porque eu estaba alí.

Así que cada ano cando chegan estas datas lémbrome daquela costa ennegrecida e da negra condición humana dalgúns políticos que, como as sucias e daniñas manchas do chapapote,  aínda están aí.

%d bloggers like this: