A TRAMPA DA LOE: sobre leis educativas e reválidas.

Nestes días estase a falar moito da LOMCE e do tema das reválidas.  Se hai uns meses o foco de atención das protestas se centraba na redución das becas ou no incremento de taxas universitarias, agora o tema de debate é os exames de reválida en Educación Primaria. Sinceramente, na miña humilde opinión, o problema desta lei non reside só nestas dúas cuestións. A diminución de axudas é un tema económico, político e administrativo contra o que deberían protestar, certamente, os país e os alumnos e, tamén toda a cidadanía polo que isto supón de recorte na igualdade de oportunidades. O tema da reválida, aínda que cheira a rancio e a sistema educativo obsoleto, tampouco vexo que sexa un grande problema e máis cando nin puntúa no expediente e é un mero control do suposto nivel do alumado. Certo é que este tipo de “análise de calidade da educación” faise sempre con criterios e estándares tirados do mundo da empresa privada e da xestión empresarial que pouco ou nada teñen que ver co que debería ser a ensinanza. Tamén hai que dicir que a filosofía que move este tipo de formulacións de control educativo é unha concepción absolutamente materialista da ensinanza e supeditada aos intereses económicos dominantes. Xa que logo, o tema da reválida é unha ferramenta máis da ideoloxía subxacente a esta reforma educativa pero o que quero dicir é que o que debe preocupar non é a reválida en si senón o que hai detrás. Respecto ao tema dos exames, cómpre lembrar que a lei non obriga aos docentes a facer exames, sí a ter ferramentas de avaliación dos alumnos pero non a facer exames mais, por desgraza, a meirande parte dos docentes seguen a usar o método de exame como o predominante para a avaliación do seu alumando, así que non nos escadanlicemos por facer probas cando a maioría segue ancorado na dinámica decimonónica dos exames. Pero malia todos estes inconvintes da lei, que realmente o son, non son estes os grandes problemas da LOMCE. Para min, como explicarei a continuación, o gran problema da LOMCE é o transfundo ideolóxico que ten e, sobre todo, que limita enormemente a capacidade do profesorado para definir o currículo e organizar o seu labor docente e, desgrazadamente, semella que disto ninguén —ou poucos— falan. Para desenvolver esta idea, centrareime na materia de Historia.

thumbnail

Fonte da imaxe: http://stellae.usc.es/

Existen grandes diferenzas entre a filosofía que move o que debe ser a ensinanza e a función da materia de Historia segundo a LOMCE e o que establecía a LOE.

O Real Decreto que desenvolve o currículum segundo o establecido na LOMCE entende que o coñecemento da sociedade, a súa organización e o seu funcionamento ao longo do tempo é esencial para poder entender o mundo actual.  Segundo a LOMCE, a Historia debe ofrecer ao alumnado unha maior capacidade para a estruturación dos medios sociais. Debe, asemade, favorecer a comprensión dos acontecementos, procesos e fenómenos sociais no contexto no que se producen e permitir analizar os procesos que dan lugar a cambios históricos. Ademais, a LOMCE, a través de materia e Historia, pretende afondar nos coñecementos adquiridos polo estudante durante a ensinanza Primaria e favorecer que este adquira as competencias necesarias para comprender a realidade do mundo no que viven, a experiencia colectiva.

Cabe salientar, ademais, que a LOMCE non establece obxectivos de área senón que só marca os obxectivos de etapa.

A LOE, pola súa banda, si establece uns obxectivos claros que debe cumprir a materia de Historia, entre eles un de grande importancia e ao que a LOMCE non fai referencia, falo do obxectivo de ensinar aos alumnos a valorar a diversidade cultural manifestando actitudes de respecto e tolerancia cara outras culturas e opinión diferentes á propia. Neste senso, a LOE fai fincapé en que o estudo da materia de Historia debe facilitar a comprensión da pluralidade de comunidades socias á que se pertence. Ademais deste obxectivo a LOE tamén fala de adquirir e empregar vocabulario ou fomentar a realización tarefas de grupo, así como da contribución desta materia —a Historia— á adquisición de competencias básicas sociais e cidadás.

Para a LOE —ao igual que di a LOMCE— a materia de Historia pretende afondar no coñecemento da sociedade, tanto na súa organización ao longo do tempo e na actualidade como no que concirne ao territorio no que se asenta e organiza. Pero, na miña opinión, a LOE outorgáballe á Historia un papel máis activo e dinámico no desenvolvemento da capacidade crítica e de análise do alumno. Concibe a Historia como unha ferramenta que facilite a comprensión do mundo —tanto físico como humano— no que vive o alumno, o devir da vida en sociedade e as consecuencias deste fenómeno cultural e histórico. Deste xeito, a Historia, segundo esta lei, debe axudar a que os alumnos adquiran os coñecementos, destrezas e actitudes necesarias para comprender a realidade do mundo no que viven, as experiencias pasadas e presentes, así como o espazo no que desenvolven a vida en sociedade. Debe achegar o alumno aos principios de interacción das sociedades coa súa contorna física para que poidan valorar a actuación do home no espazo así como as potencialidades e construcións do medio. Ten que favorecer que o alumnado adquira maior grado de conciencia acerca da organización espacial da sociedade, das dimensións demográficas, económicas, sociais ou os modos de intervención e o seu posible impacto. En definitiva, a materia ten que proporcionar ao alumno un coñecemento global para poder interpretar a realidade actual como construción humana no curso dos tempos.

Outra diferenza importante é o feito de que na LOMCE —a diferenza do que establece a LOE— a estrutura das materias é sumamente pechado, estamos, xa que logo, ante o que poderiamos cualificar como un currículo case pechado. Este feito condiciona de sobre maneira o xeito de organizar e, en consecuencia, condiciona e dificúltalle ao profesor a tarefa de dar a clase. Neste senso na LOE existe moita máis flexibilidade, deixando ao profesorado unha maior liberdade á hora e organizar o currículo, facilitando entón o labor docente aínda que isto poida demandar máis traballo de planificación e organización por parte do profesorado.

Por último, no tocante a avaliación, a LOMCE, fronte a flexibilidade organizativa da LOE, establece tamén o valor exacto de cada proba, deixando sen capacidade aos docentes para establecer os tipos de exames ou como hai que avaliar.

Así que, como conclusión final, podemos dicir que a LOMCE presenta un maior transfundo ideolóxico que a LOE, limitando a capacidade do profesorado para definir o currículo e organizar o labor docente. Alén da diferente visión que ambas as dúas leis presentan sobre o fin educativo que debe cumprir a materia de Historia. Este é o grande problema e a perversión da lei. O tema das reválidas non deixa de ser unha anécdota dentro dunha lei que busca adoutrinar á mocidade, limitar a súa capacidade de crítica e coartar a liberdade do docente para desenvolver o seu nobre labor da ensinanza-aprendizaxe. Só resta dicir que con esta comparativa non quero dicir tampouco que LOE fose unha lei idónea, entre outras cousas porque é unha barbaridade mudar de lei cada catro anos. En todo acaso así están nas cousas mentres neste país non haxa a responsabilidade política como para buscar un consenso que nos dote dun sistema educativa válido para as vindeiras décadas e que busque, entre outros obxectivos, desenvolver as capacidades do alumnado en todas as dimensións posibles do seu ser na procura de convertelos en seres humanos con capacidade crítca, analítica e a sensibilidade e coñecemento suficiente para que este mundo vai a mellor algún día. Moito pedir….

FOL DE VELENO. Anuario de Antropoloxía e Historia de Galiza, Nº 2. Ano 2012

Agora podedes consultar online ou descargar gratuitamente e a todo color o nº2 de “Fol de Veleno. Anuario de Antropoloxía e Historia de Galiza”.

PARA QUE SIRVE O GALEGO?

Para que sirve o galego.  

Lingua, identidade e cosmovisión.

DSC_1123

O feito de partillar unha mesma lingua —coas súas variantes dialectais— supón un feito construtivo fundamental da cultura compartida por unha colectividade, pois a linguaxe humana é un factor constitutivo de identidade do grupo social,  produce  cohesión interna,  permite  conservar os coñecementos do pasado, posibilita o pensamento abstracto e permite comprender a estrutura social e a situación do grupo.

A linguaxe, como ben explicou White, é o exemplo máis representativo da nosa capacidade simbolizadora, é a base esencial do desenrolo da cultura e é exclusivo dos humanos, polo que sirve para establecer a distinción entre homo sapiens e o resto do mundo animal. Aínda que parece, segundo os experimentos,  que os simios, chimpancés, teñen relativa aptitude para comprender os significados simbólicos e aptitude semántica para servirse dos signos para expresar os seus desexos.

A linguaxe é, entón, un sistema establecido de signos (orais ou escritos) mediante os cales o ser humano expresa estados de ánimo, transmite pensamentos e formula coñecementos. É unha estrutura intelixible da realidade e é unha forma de comportamento imprescindible en toda cultura. Todo signo lingüístico consiste na asociación arbitraria ou convencional dun significante (fonemas e letras na escritura) e un significado (concepto), de aí o seu carácter simbólico.

A linguaxe reflicte a cultura: unha grande parte do comportamento cultural, en especial a aprendizaxe de sistemas culturais, efectúanse a través da linguaxe. A sociolingüística avanza por este campo de relación de lingua e cultura. Ás veces, a linguaxe considérase como modelo de cultura. Este enfoque toma a lingua como forma de comportamento observable que revela a estrutura de categorías cognoscitivas tales como o parentesco (exemplo das categorías curmá-primo), categorías cromáticas, etnobotánicas dificilmente descubribles por outras técnicas. Por exemplo, no campo do parentesco no galego distinguimos entre curmáns (fillos dos nosos tíos) e primos (fillos dos nosos curmáns, curmáns dos nosos país ou fillos dos curmáns dos nosos pais). No castelán, pola contra, só existe un termo para designar a todas estás categorías parentais: primos, sendo necesario aplicar un cualificativo  (primo irmán ou primo segundo) para distinguir o grao de parentesco.

Co antropólogo Franz Boas nace a idea de que a lingua estrutura o coñecemento e grande parte do comportamento inconsciente dunha cultura, pero foron Edward Sapir e Benjamin Lee Whorf quen formularon explicitamente, entre os anos 1920-1930, a chamada hipótese de Sapir-Whorf  que supón que as categorías gramaticais e semánticas obrigatorias nunha lingua poden estruturar o pensamento do falante en modelos ou pautas habituais que o organizan e, así, inflúe no comportamento. Isto é, a teoría da relatividade lingüística (hipótese S-W) di que a percepción da realidade varía coa lingua do falante. Polo tanto, pobos con linguas distintas ven a realidade de xeito distinto e viceversa.

Porei un exemplo esclarecedor para comprender o que acabamos de dicir. Os finlandeses teñen 40 palabras para referirse á neve, mentres que os galegos, e moitos outros pobos, tan só teñen unha ou unhas poucos. Isto non deixaría de ser unha mera anécdota lingüística relacionada coa riqueza de vocabulario senón fose porque o feito de que os fineses teñan 40 termos para designar a neve quere dicir que onde nós só vemos unha realidade eles ven 40 realidades distintas. Vemos, xa que logo, como o seu idioma reflicte o seu xeito de ver o mundo, e como pobos con linguas distintas ven a realidade de distintos xeitos, modos de ver e estar que quedan recollidos no seu idioma. Pola contra, e segundo investigou na súa tese Elvira Fidalgo, profesora de Filoloxía Románica da Universidade de Santiago, os galegos temos 70 termos para referírmonos á chuvia, un elemento meteorolóxico co que estamos afeitos a convivir, mentres que outras linguas tan só posúen un par de termos. Os galegos, pois, vemos moitas realidades distintas relacionadas coa chuvia cando outros pobos só ven unha ou unhas poucas.

O feito de que os galegos posuamos unha lingua propia é indicativo de que compartimos unha mesma forma de ver o mundo e, por extensión, como a lingua reflicte a cultura compartimos tamén unha mesma cultura dende o punto de vista das estruturas cognoscitivas e simbólicas.  Así que, cando, nestes tempos de ditadura do materialismo e o capital,  se pregunta para que sirve o galego a resposta non debe ir da man dos principios do utilitarismo, nin de se nos sirve para comunicármonos con tres ou con trescentos millóns de persoas, aínda que sexa certo que a nosa lingua é falada por máis de 200 millóns de persoas, nas súas diferentes variantes dialectais. Senón que a resposta á pregunta estúpida de para que sirve o galego é que o galego sirve —como calquera lingua— simple e claramente para existir, para ser, para ser galego ou para estar e ver o mundo como un galego. Xa que logo, sen galego non existirían os galegos nin o que hoxe entendemos por cultura galega. Pois a cultura se transmite, se aprende e se alimenta no idioma e, como explicou Sapir, ese idioma propio condiciona, queiramos ou non, o noso pensamento, o noso comportamento e, en definitiva, o noso estar no mundo, a nosa cultura. A ver si nos damos de cuenta, que aun te hay mucho parviño por ahí.

GALEGO

 

NO FESTIVAL DE MÚSICA TRADICIONAL DE CERDEDO

Un pracer ter participado no Festival de Música Tradicional de Cerdedo organizado polas A.C. Os Abrentes. Un festival no que Os Chichisos participaramos na súa primeira edición hai xa 12 anos. Un pracer tamén compartir cartel cos Saljariteiros, os Trazantes, a Seneíra e, como non,  os Abrentes.

13221229_1713872632212051_624826751508325143_o

13131263_1715035872095727_5205770039110788552_o

13172998_1715035932095721_6234596202139256787_o

13064556_1715034852095829_7682240492281314947_o

13113002_1715034785429169_1497911637245263892_o (1)

13138957_1713175248948456_3785219516418763041_n

Os grupos participantes no festival

Fotografías: A.C. Os Abrentes.

III XORNADAS SOBRE MONTES COMUNAIS. SALCEDO

Esta fín de semana celébranse na parroquia de Salcedo (concello de Pontevedra) as “III Xornadas sobre Monts Comunais”. O sábado, un ciclo de conferencias que teño o gusto de presentar e o domingo a “IV Saída de Amigos do Monte”. Unha boa oportunidade para achegarse ao mundo do monte comunal en Galicia e tamén para facer un pouco de exercicio no roteiro onde coñeceremos de primiera man parte esta realidade, así como parte do patrimonio natural, arqueolóxico e etnográfico que atesouran os nosos montes.Quedan vostedes convidados.

salcedo cartel final

salcedo triptico final

salcedo triptico final portada

 

 

ENTREVISTA NO XORNAL “LA OPINIÓN”

Entrevista publicada en La Opinión este domingo 13 de marzo co gallo da presentación en A Coruña do meu libro “La historia de Galicia en 50 lugares”.

thumb (1)

0001

0002

PRESENTACIÓN NA CORUÑA DE “LA HISTORIA DE GALICIA EN 50 LUGARES”

Este xoves 10 de marzo ás 19.30h na FNAC  de  A Coruña preséntase o meu libro “La historia de Galicia en 50 lugares”. un pracer poder estar acompañado para a ocasión do historiador Felipe Senén e do editor e xornalista Carlos G. Fernández.

 12596568_10205034934547834_25196860_o

ACTUALIZACIÓN DO POST: FOTO DO ACTO

12802731_10206081710785250_2511418892631554919_n

De esquerda a dereita: Felipe Senén, Rafa Quintía e Carlos G. Fernández (Foto: Ángel Gilberto)

Seguir

Recibe aviso de cada artigo novo no teu correo electrónico.

Únete aos outros 94 segidores

%d bloggers like this: